Bilmem ,Utube'da " Fularsız Entel"i takip ediyor musunuz ? Eğer evrimden, felsefeden , mantıktan, edebiyattan , bilimden vs. zevk alıyorsanız hemen ,izlemeye başlayın .
Ben ilk defa yakın bir akrabam vasıtası ile ismini duymuştum. İlk kitabını gördüm ve hemen aldım " Safsatalar Ansiklopedisi' Yazan " Emmanuel Tolstoyevski " Tabii ki takma bir ad .
Kitabı okurken, hem çok eğlendim, hem de daha önce fikir sahibi olmadığımı bir çok konuda fikir sahibi oldum.
Dediğim konulara ilgi duyuyorsanız bu kitabı ve videolarını ,"Şiddetle tavsiye ederim".
Aşağıdaki bölüm basketbolla ilgili, bakalım ilginizi çekecek mi?
SICAK EL KAVRAMI
Sıcak el kavramı: Bu kavram hakkındaki en meşhur araştırma , basketbolcular üzerine yapılmıştı:
Oyuncuların ,birkaç atış soktuktan sonra attıkları şutların yüzdelerini normal şut yüzdeleri ile karşılaştırıyorlar ve sonuçta, "sıcak el " diye bir şey olmadığını , gördüğümüz serilerin birer illüzyon olduğunu ve 100 kez yazı-tura atınca da benzer seriler göreceğimizi söylüyorlar.
Ancak her atış bir öncekinden bağımsız değil. Bir yandan şutları soktukça moralin ve güvenin artıyor , bir yandan da topun sana geleceğini bilen ve rezil olmak istemeyen bir savunma daha çok çabalıyor. Bu iki zıt faktör bazı araştırmalara göre birbirini dengeliyor, bazı yebi araştırmalara göreyse sıcak el lehine ufak bir net etki oluşturuyor.
Genel olarak konuşursak, sıcak el etkisinin kaynağı, dağılımlara kafamızın pek basmaması . Diyelim ki % 50 üçlük isabet oranına sahibiz. Beynimiz bu yarı yarıya şansların yeterince "rastgele" gerçekleşmesi bekliyor: Attım ,kaçırdım kaçırdım
, attım, kaçırdım kaçırdım kaçırdım bak hala kaçıyorum..
Zihnimiz , bu serilerin gerçekleşmekte olasılığını ( bir nevi temel oran ) hiçe sayıyor ve ille de bir anlam arıyor. "Eli sıcak " ,"kurşun döktürmüş" gibi senaryolar yazıp sonra bu senaryaya göre beklenti oluşturuyoruz. Ya da tam tersi ,10 kez üst üste kaçırınca "cenabet bu" "Nazar değmiş" " Çakrana biraz kuantum kaçmış " diyoruz . Dolayısıyla bu safsatanın adı pekala " soğuk el" de olabilirdi, zira beklentiler aynı.
İşin kötüsü , o beklentilere uymayan ve devam etmeyen serileri unutup sadece devam edenleri hatırladığımızdan , ufak etkiler bile katbekat abartılıyor . Batıl inançlarda bu otosansür mekanizmasının rölü büyük.
Geçmiş performans, gelecek performasın kanıtı değildir.
Şans kelimesi oldukça kafa karıştırıcı aslında . Oyunlarda üst üste kazanırsak şanslı okuruz ma şanslı olduğunuz için bir sonraki eli kazanamayız. Bir başka ifade ile şanslı olmak bir karakter özelliği değil, tesadüfi bir dizi olaya verilen bir etiket.
TESDÜFLERE ALERJİMİZ VAR
Olaylar bağlantısız olmasına rağmen birtakım bağlantılar uyduruyoruz .
Zihinsel kapasitemiz sınırlı olduğu için, mevcut bağlantıları kaçırdığımızı hepimiz biliyoruz .
Ama pek azımız bunun tersini, yani olmayan bağlantıları yaratmadaki ustalığımızı düşünüyor. Yapı itibari ile tesadüflere karşı alerjimiz var.
Ne yazık ki istatistiksel olarak normale dönüş bizim için yeterince seksi bir açıklama değil ,başka sebep arıyoruz. "Lanetlendi", "Sorumluluğu taşıyamadı ", "Hemen şımardı, "Önceki sene ne yaptığını biliyorum zaten"
İnsan eksiklere , boşluklara tahammüllü olan bir canlı değil. Boş bir kabı dolduran sıvı gibi, bilinmeyenleri kendi teorilerimizle dolduruyoruz. Ta ki bir direnç görene kadar.
VE FİNAL
Üç çeşit yalan vardır ;
Yalanlar, kahrolası yalanlar ve istatistikler. ( Mark Twain'in popülerleştirdiği ve İngiltere başbakanı Benjamin Disreali'ye atfettiği bir söz.
Becon'u tanıdığımız andan itibaren ,düzgün çıkarımlar yağmak için önemli bir prensibi takip ediyorduk.
Problemle ilgili tüm bilgileri hesaba katmak, yani literatürdeki adıyla RTE ( Requirement of total evidenece ) ….
Yorumlar
Yorum Gönder